काठमाडौँ
सिरियामा एक वर्षअघि पराजितजस्तै देखिएको बशर अल-असदको शासन अप्रत्याशित रूपमा ढलेपछि देशमा नयाँ राजनीतिक परिवेश बनेको छ। इदलिबबाट विद्रोही शक्ति लिएर डामास्कसतर्फ अघि बढेका हायत तहरीर अल–शामका नेता अबु मोहम्मद अल–जोलानी, वास्तविक नाम अहमद अल–शराः, अहिले अन्तरिम राष्ट्रपति बनेका छन्। असद परिवार रूसमा निर्वासनमा रहे पनि सिरिया युद्धले थिचिएको देश अझै भग्नावशेषमै छ, र नागरिकहरू विध्वस्त भवनहरूमा बस्न बाध्य छन्।
शराःको अन्तर्राष्ट्रिय छवि तुलनात्मक रूपमा सुदृढ बनेको छ। साउदी क्राउन प्रिन्स र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड जोन ट्रम्पसँगको भेटपछि वाशिंगटन डी.सी.ले उनमाथिको १० मिलियन डलरको पुरस्कार फिर्ता लिएको थियो, र असदकालीन कडा आर्थिक प्रतिबन्धहरू क्रमशः हटाइँदै छन्। शराःलाई पश्चिम तथा साउदी अरबले सिरियालाई स्थिरतर्फ लैजाने ‘सर्वोत्तम विकल्प’का रूपमा हेरेका छन्। तर मुलुकभित्र भने उनीबारे मिश्रित धारणा छ उनी कुरद, ड्रुज तथा अलवाइट समुदायका क्षेत्रमा पूर्ण नियन्त्रण स्थापित गर्न अझै सकेका छैनन्।
देशभित्र सुरक्षा चुनौती यथावत् छ। इस्लामिक स्टेटका कमजोर भए पनि सक्रिय सेलहरूले हालै सरकारी फौज र पूर्व–असद समर्थकमाथि आक्रमण बढाएका छन्। शराःले संयुक्त राज्य अमेरिकाको नेतृत्वमा रहेको इस्लामिक स्टेट–विरोधी गठबन्धनमा सहभागी भएपछि उग्रवादीहरूले उनलाई ‘धर्मत्यागी’ भन्दै निशाना बनाइरहेका छन्। पछिल्लो एक वर्षमा सिरियाका विभिन्न समुदाय अलवाइट, ड्रुज, क्रिश्चियन तथा बेडुइन बीच हिंसा तीव्र भएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघले न्यायप्रक्रिया सुस्त भएको र हत्या, बलात्कार, अवैध गिरफ्तारी तथा घरधनी निष्कासनजस्ता गम्भीर मानवअधिकार उल्लंघन बढेको जनाएको छ।
सबैभन्दा भयावह घटना गत मार्चमा अलवाइट बहुल क्षेत्रमा भएको नरसंहार थियो, जसमा करिब १,४०० मानिस मारिएका थिए। संयुक्त राष्ट्रको छानबिनमा सरकारले प्रत्यक्ष आदेश नदिएको भेटिए पनि डामास्कसले आफ्नै अधीनका केही सशस्त्र समूहलाई नियन्त्रण गर्न असफल भएको निष्कर्ष आएको छ। त्यसपछि दक्षिण सु्वैदामा ड्रुज र बेडुइन समुदायबीचको संघर्षमा इस्रायली हवाईआक्रमणसम्म हुन पुग्यो, जसले स्थिति झनै जटिल बनायो।
यता, सिरिया–इजरायल सम्बन्ध अझै अत्यन्त तनावपूर्ण छ। असद पतनपछि इस्रायलले सिरियाली सैन्य संरचनाहरूमा व्यापक प्रहार गर्यो र गोलान हाइट्स बाहिरका केही भूभागमा नियन्त्रण बढाएको छ। पछिल्लो महिनामा इस्रायली सेनाले सीमावर्ती गाउँ बेइत जिनमा गरेको छापामारीमा १३ स्थानीय नागरिक मारिएका थिए। यस घटनालाई सिरियाले ‘युद्ध अपराध’ भनेको छ। स्थानीय बासिन्दाहरूले परिवारका सदस्य गुमाएको दर्दनाक अनुभव सुनाएका छन्।
सिरिया फेरि गम्भीर गृहयुद्धतर्फ धकेलिने जोखिम हटेको छैन। शराः प्रशासनले केही प्रगतिका संकेत देखाए पनि सुरक्षा, जातीय तनाव र इस्रायलसँगको विवाद यी सबैले मुलुकको भविष्य अनिश्चित बनाएका छन्। अमेरिका तथा क्षेत्रीय शक्तिहरू स्थिरताको हितमा वार्ता अघि बढाउन आग्रह गरिरहेका छन्, तर यथास्थितिमा दिगो समाधान चाँडै सम्भव देखिँदैन।