मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशन

मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशन नेपालको एक विशेष राजनीतिक संगठन हो, जसको स्थापना सन् १९८९ जनवरी १ मा भएको हो। संस्थापक नेता गोपाल गुरुङले यसलाई भद्रगोल जेलमै स्थापना गरेको भनिन्छ। त्यस समयमा नेपालमा प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको लहर चलेको थियो, जसले विभिन्न जातीय, क्षेत्रीय र सामाजिक आन्दोलनलाई राजनीतिक स्वरूप दिन थालेको थियो। पार्टीको स्थापना स्वयं जेलभित्र भएको दाबीले यसको राजनीतिक यात्रा संघर्षपूर्ण पृष्ठभूमिबाट सुरु भएको देखाउँछ। कारागारबाटै एउटा राजनीतिक आन्दोलन सुरु गर्नु भनेको तत्कालीन व्यवस्थाप्रतिको असन्तुष्टि र चुनौतीको प्रत्यक्ष अभिव्यक्ति हो। यसले गोपाल गुरुङ र उनका सहयात्रीहरूको दृढता प्रकट गर्छ। स्थापना अवधिमै यस पार्टीले आफूलाई अन्य जातीय तथा पहिचान-आधारित आन्दोलनहरूभन्दा फरक बनाउने प्रयास गरेको थियो। यसको उद्देश्य केन्द्रीय राजनीतिक संरचनाबाट बेवास्ता भोगिरहेका समूहलाई सशक्त राजनीतिक आवाज दिनु थियो।

विचारधारा र उद्देश्य

मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशनको विचारधारा अन्य मूलवासी तथा जनजाति आन्दोलनसँग केही फरक छ। धेरैजसो जनजाति आन्दोलनहरूले “जनजाति” वा “मूलवासी” शब्दलाई प्रयोग गरेर समान अधिकार, सांस्कृतिक पहिचान र राजनीतिक सहभागिता खोजिरहेका थिए। तर, मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशनले जातीय–वंशीय (racial) आधारलाई नै आफ्नो पहिचान र उद्देश्यको मूल तत्व बनायो।

पार्टीले “जनजाति” शब्दलाई अस्वीकार गर्नुको कारण यसको दृष्टिकोणमा निहित थियो। यसको भनाइमा “जनजाति” शब्दले उनीहरूको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र वंशीय गौरवलाई कमजोर बनाउँछ। त्यसको सट्टा “मंगोल” पहिचानलाई अँगाल्दा उनीहरूलाई विश्वव्यापी रूपमा स्वतन्त्र जातीय समुदायका रूपमा चिनाउने विश्वास पार्टीले राख्यो।

यसरी, मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशनले सांस्कृतिक अधिकार मात्र नभई राजनीतिक स्वायत्तता, बराबरी र स्वतन्त्र अस्तित्वको मागलाई आफ्नो उद्देश्यको रूपमा अघि सारेको छ। यस विचारधाराले नेपालमा पहिचान राजनीतिलाई नयाँ परिप्रेक्ष्य दिन मद्दत पुर्‍यायो।

प्रारम्भिक चुनौती

पार्टीले स्थापना भएलगत्तै ठूलो चुनौती सामना गर्नुपर्‍यो। १९९० को प्रजातान्त्रिक आन्दोलनपछि नेपालमा बहुदलीय प्रणाली सुरु भए पनि मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशनलाई निर्वाचन आयोगले आधिकारिक दर्ता दिन अस्वीकार गर्‍यो। यसले पार्टीलाई वैधानिक राजनीतिक अभ्यासबाट वञ्चित गर्‍यो।

दर्ता नपाउँदा पनि पार्टीले आफ्नो गतिविधि रोकेन। नेताहरूले जनसाधारणबीच प्रचार-प्रसार, सचेतना र आन्दोलनलाई निरन्तरता दिए। तर, वैधानिक हैसियत नपाउँदा संसदीय चुनावमा आफ्नो आधिकारिक उपस्थितिलाई स्थापित गर्न सक्ने अवसर गुमायो।

यो चुनौतीले पार्टीलाई कमजोर मात्र बनाएन, राष्ट्रिय स्तरमा आफ्नो पहुँच विस्तार गर्न पनि अवरोध गर्‍यो। परिणामस्वरूप, यसले लामो समयसम्म सीमित क्षेत्रमा मात्रै काम गर्न सक्यो।

निर्वाचनमा सहभागिता

दर्ता नभए पनि पार्टीले १९९१, १९९४ र १९९९ को संसदीय निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवार खडा गर्‍यो। यी उम्मेदवारहरू प्रायः इलाम र झापा जिल्लामा केन्द्रित थिए, जहाँ पार्टीको स्थानीय प्रभाव केही मात्रामा थियो।

तर, यी तीनै संसदीय चुनावमा कुनै पनि उम्मेदवार विजयी हुन सकेनन्। यसले स्पष्ट पार्‍यो कि राष्ट्रिय स्तरमा मतदाताहरूबीच पार्टीले आवश्यक समर्थन हासिल गर्न सकेन।

यस असफलताले पार्टीलाई राष्ट्रिय राजनीतिमा ठूला दलसँग प्रतिस्पर्धा गर्न कठिन बनायो। तथापि, यसले आफ्नो विचारधारालाई चुनावमार्फत जनतालाई प्रस्तुत गर्ने साहस भने निरन्तर देखायो।

२००८ को संविधानसभा निर्वाचन

२००८ को संविधानसभा निर्वाचन मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशनको लागि ऐतिहासिक चरण थियो। लामो संघर्षपछि पार्टीले निर्वाचन आयोगमा आधिकारिक दर्ता पायो। यसले पहिलो पटक वैधानिक हैसियतसहित राष्ट्रिय निर्वाचनमा भाग लिन पायो।

समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीअन्तर्गत मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशनले ११,५७८ मत (०.११%) प्राप्त गर्‍यो। यो परिणाम अपेक्षाकृत कमजोर भए पनि, यसले पार्टीको विचार र अस्तित्वलाई राष्ट्रिय राजनीतिक विमर्शमा ल्याउने अवसर दियो।

तर, यो मत परिणामले स्पष्ट गर्‍यो कि मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशन अझै सीमित दायरामै सीमित छ। राष्ट्रिय स्तरमा प्रभावशाली बन्न पार्टीले ठूलो जनसमर्थन र संगठनात्मक शक्ति बढाउन आवश्यक थियो।

स्थानीय तहमा प्रभाव

राष्ट्रिय तहमा असफल भए पनि मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशनले स्थानीय तहमा भने केही उपलब्धि हासिल गर्‍यो। विशेषगरी इलाम जिल्लामा यसले गाउँ तहका निर्वाचनमा सिट जित्ने सफलता पाएको थियो।

यो उपलब्धिले देखाउँछ कि मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशनको आधारभूत समर्थन पूर्वी नेपालमा केन्द्रित थियो। त्यहाँका केही समुदायहरूले पार्टीको विचारलाई आफ्नै पहिचानसँग नजिक ठाने।

तर, यस प्रभावलाई राष्ट्रिय स्तरमा रूपान्तरण गर्न पार्टी असमर्थ रह्यो। स्थानीय सीमित उपलब्धि मात्र उसलाई स्थायी राजनीतिक शक्ति बनाउन पर्याप्त भएन।

काठमाडौं । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले आज देशका विभिन्न जिल्लाबाट बग्ने साना नदीमा आकस्मिक बाढी (फ्ल्यास फ्लड) को मध्यम जोखिम रहने भएकाले नदी तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ ।झापा, उदयपुर, मकवानपुर, गोरखा, लमजुङ, जाजरकोट, दैलेख, कालीकोट, डोटी, डडेलधुरा र बैतडी तथा आसपासका जिल्लाबाट बग्ने साना नदीको

सामग्रीको तालिका