काठमाडौँ
स्वस्थ निद्रा मानसिक सन्तुलनका लागि अत्यावश्यक हुन्छ, जसले मनोभाव, एकाग्रता र भावनात्मक स्थिरता सुधार गर्न सहयोग गर्छ। पर्याप्त र नियमित निद्राले तनाव घटाउने, स्मरणशक्ति बढाउने र समग्र मानसिक स्वास्थ्य सुदृढ गर्ने भूमिका खेल्छ। त्यसैले, दैनिक जीवनशैलीमा सन्तुलित निद्रा बानी अपनाउनु मानसिक तथा शारीरिक स्वास्थ्य दुवैका लागि उपयोगी हुन्छ।
निद्राको स्वच्छता सुधार गर्नका लागि नियमित तालिका पालन गर्नुपर्छ—हरेक दिन एउटै समयमा सुत्ने र उठ्ने बानीले शरीरको आन्तरिक घडी सन्तुलनमा रहन्छ। कफी, निकोटिन र मदिरा जस्ता उत्तेजक पदार्थहरूबाट टाढा रहनु राम्रो हुन्छ, किनभने यीले निद्रामा बाधा पुर्याउँछन्। नियमित व्यायामले निद्राको गुणस्तर सुधार गर्छ तर सुत्नुभन्दा केही घण्टा अघि कडा व्यायाम नगर्नु उपयुक्त हुन्छ। दिनको समयमा लामो वा अनियमित सुताइले शरीरको जैविक चक्रमा भ्रम सिर्जना गर्न सक्छ, त्यसैले छोटो (३० मिनेटभित्रको) दिउँसोको सुताइ मात्र उपयुक्त हुन्छ।
निद्राको वातावरण सुधार गर्न कोठा चिसो, अँध्यारो र शान्त राख्नुपर्छ। ब्ल्याकआउट पर्दा, कानमा इयरप्लग, वा सेतो आवाज प्रयोगले बाधा घटाउन मद्दत गर्छ। ओछ्यान केवल निद्रा र विश्रामका लागि प्रयोग गर्नुपर्छ—त्यहाँ पढ्ने, काम गर्ने वा टिभी हेर्ने बानीले मस्तिष्कमा गलत सम्बन्ध बनाउँछ। सुत्नुअघि मोबाइल वा ल्यापटपजस्ता उपकरणहरू कम्तीमा ३० देखि ६० मिनेटअघि बन्द गर्नु आवश्यक छ, किनभने यिनको निलो प्रकाशले मेलाटोनिन उत्पादन घटाउँछ। मोबाइलको सट्टा टेबल क्लक प्रयोग गर्नु पनि राम्रो अभ्यास हो।
यदि राति चिन्ता वा तनावले निद्रा विगार्छ भने, मन र शरीरलाई आराम दिने बानी बसाल्नुपर्छ। हल्का संगीत सुन्ने, पुस्तक पढ्ने, तातो पानीले स्नान गर्ने वा ध्यान तथा श्वासप्रश्वास अभ्यासले मानसिक शान्ति ल्याउँछ। चिन्ता बढेमा नोटबुकमा लेखेर मन हल्का पार्न सकिन्छ। यदि २० मिनेटभित्र निद्रा लाग्दैन भने, उठेर केही शान्त गतिविधि गरेर पुनः सुतेर प्रयास गर्नु उपयुक्त हुन्छ। लगातार निद्रा समस्या देखिएमा चिकित्सक वा मानसिक स्वास्थ्य विज्ञसँग परामर्श गर्नुपर्छ, जसले सम्भावित रोगहरू (जस्तै निद्रासम्बन्धी विकार वा अनिद्रा) पत्ता लगाई उपयुक्त उपचार सल्लाह दिन सक्छन्।