काठमाडौँ
गणतन्त्र आएपछि पहिलोपटक कुनै मन्त्रीले शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयमै डेरा जमाएर काम गर्न थालेका छन्, उनी हुन् शिक्षामन्त्री महावीर पुन। असोज ६ गते पदभार ग्रहण गरेपछि उनले सिंहदरवारमा नै बसोबास गर्दै दैनिक कामकाज सुरु गरेका छन्। उनी ‘काम नगरी उठ्दिन’ भन्ने आफ्नो भनाइ अनुसार निरन्तर फाइल हेर्दै कार्यरत छन्। उनको यो सादगी र समर्पणले सिंहदरबारमा नयाँ कार्यसंस्कृति ल्याएको छ। उनले उद्घाटन र भाषणको चलन त्याग्दै आफूलाई “कबाडी वैज्ञानिक मन्त्री” भन्न आग्रह गरेका छन्, जसले उनको आत्म–व्यङ्ग्यात्मक र व्यावहारिक सोच झल्काउँछ।
शिक्षा क्षेत्रमा मन्त्री पुनले छोटो अवधिमै ठूला निर्णयहरू गरेका छन्। सीटीईभीटीमा जलेका उत्तरपुस्तिकाको विवादमा उनले पुनः परीक्षा लिने निर्णय गरे, जसले विद्यार्थी मूल्यांकनमा पारदर्शिता ल्याउने विश्वास दिलाएको छ। साथै, परिषद्का सम्बन्धन प्रक्रियामा पारदर्शिता ल्याउन कार्यदल गठन गरिएको छ। उनले सीटीईभीटीलाई मध्यमस्तरीय प्राविधिक जनशक्ति उत्पादन गर्ने संस्थाका रूपमा पुनर्संरचना गर्न पनि पहल गरेका छन्। यी कदमहरूले प्रविधि र व्यावसायिक शिक्षालाई नयाँ धार दिने अपेक्षा गरिएको छ।
विद्यालय शिक्षा सुधारमा पनि पुनले व्यापक योजना अघि सारेका छन्। प्रधानाध्यापक चयन प्रक्रिया अब राजनीतिक हस्तक्षेपबाट मुक्त हुने गरी कार्यविधि आधारित हुनेछ। शिक्षक सरुवामा अपाङ्ग र बिरामी शिक्षकका लागि सुविधा दिने व्यवस्था गरिएको छ। पाठ्यक्रममा नैतिकता, संविधान, इतिहास र व्यावसायिक शिक्षालाई समावेश गर्दै विद्यालयहरूमा योग, जीवन विज्ञान र विपद् व्यवस्थापन जस्ता विषयहरूलाई अनिवार्य बनाउने निर्णय गरिएको छ। साथै, माध्यमिक तहसम्म कम्प्युटर विषयलाई १०० पूर्णाङ्कको रूपमा लागू गर्दै डिजिटल साक्षरता विस्तार गर्ने योजना अघि सारिएको छ।
उच्च शिक्षाको क्षेत्रमा पुनले विश्वविद्यालयहरूलाई राजनीतिक प्रभावमुक्त बनाउन पहल गरेका छन्। प्रधानमन्त्रीलाई कुलपति पदबाट हटाउने तयारी गर्दै नयाँ “बोर्ड अफ ट्रस्टी” प्रणाली ल्याउने कानुनी प्रक्रिया सुरु भएको छ। विश्वविद्यालयमा ढिलाइ हुने परीक्षा परिणाम प्रकाशनमा नियन्त्रण गर्न अनुदान रोक्का गर्ने प्रावधान तयार गरिएको छ। त्रिभुवन र सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयका जग्गा अतिक्रमणको छानबिनका लागि समिति गठन भइसकेका छन्, जसबाट शैक्षिक संस्थाहरूमा पारदर्शिता र जिम्मेवारी बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
संस्थागत सुधारतर्फ मन्त्री पुनले विज्ञान र नवप्रवर्तनमा केन्द्रित छुट्टै मन्त्रालय गठनको पहल गरेका छन्। उनले देशको आर्थिक रूपान्तरणका लागि शिक्षा र प्रविधिलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउनुपर्ने बताउँदै मन्त्रालयबाट कुनै पनि तलब, भत्ता वा सुविधा नलिने निर्णय गरेका छन्। यसरी, उनले सिंहदरबारलाई ‘स्वयंसेवी संस्था’को रूपमा प्रयोग गर्दै आफ्नो कार्यशैलीबाट उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन्। उनको यो व्यवहारिक र त्यागपूर्ण नेतृत्वले देशको प्रशासनिक संस्कृतिमा नयाँ दृष्टान्त स्थापन गरेको छ।