काठमाडौँ
हरियो समुद्री कछुवालाई अब संकटग्रस्त प्रजातिको सूचीबाट हटाइएको छ। अबू धाबीमा सम्पन्न अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण संघ विश्व संरक्षण सम्मेलनमा वैज्ञानिकहरूले पुष्टि गरेका छन् कि निरन्तर संरक्षण प्रयासका कारण हरियो समुद्री कछुवाको स्थिति “लोपोन्मुख प्रजाति” बाट “कम जोखिम” मा सुधार भएको छ। सन् १९७० पछि यसको विश्वव्यापी जनसंख्या करिब २८ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ, यद्यपि केही उपजनसंख्यामा अझै जोखिम कायम छ।
आईयूसीएनले हरियो कछुवालाई उष्णकटिबन्धीय र उपोष्णकटिबन्धीय समुद्री क्षेत्रमा पाइने प्रमुख प्रजाति बताउँदै यसले समुद्री घाँसका मैदान र प्रवाल भित्तामा महत्वपूर्ण पारिस्थितिक भूमिका खेल्ने उल्लेख गरेको छ। यस प्रजातिले हजारौं वर्षदेखि विभिन्न संस्कृतिहरूमा धार्मिक, सांस्कृतिक र पाक परम्परामा विशेष स्थान ओगटेको छ। आईयूसीएनको “रेड लिस्ट” ले विश्वका जनावर, बोटबिरुवा र फङ्गीहरूको संरक्षण स्थितिबारे विस्तृत जानकारी दिने प्रमुख स्रोतको रूपमा काम गर्दै आएको छ।
संरक्षण सफलताका प्रमुख कारणहरूमा तटमा अण्डा दिने मादा कछुवाको सुरक्षा, समुदाय आधारित परियोजनाहरू, अवैध सिकार नियन्त्रण, र माछा मार्ने उपकरणमा “कछुवा निस्कासन यन्त्र" जस्ता प्रविधिको प्रयोग पर्दछन्। असेंशन टापु, ब्राजिल, मेक्सिको र हवाईमा भएका प्रयासहरू विशेष गरी सफल भएका छन्। यद्यपि, आईयूसीएनले चेतावनी दिएको छ कि युरोपेली उपनिवेशीकरणपूर्वको तुलनामा यसको जनसंख्या अझै कम छ, र विश्वका कतिपय भागहरूमा अस्थायी दोहन, व्यापार, र आवास विनाशका कारण खतरा यथावत् छ।
वातावरणीय परिवर्तन, समुद्री तट विकास, र माछा मार्ने जालमा फस्ने समस्याले अझै पनि कछुवाको जीवनमा असर पार्दै आएको छ। विशेषगरी अष्ट्रेलियाको रेन टापुस्थित दक्षिणपश्चिम प्रशान्त क्षेत्रको प्रजनन क्षेत्रमा हिजोआज अण्डा फोड्ने दर घट्दै गएको चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। आईयूसीएनका विशेषज्ञहरूले भनेका छन् कि हरियो कछुवाको पुनरुत्थान दीर्घकालीन संरक्षण कार्यको उदाहरण हो, जसले मानव र समुद्री जीवनबीचको पारिस्थितिक सन्तुलन कायम राख्न सहयोग पुर्याउँछ। वर्ल्ड वाइल्डलाइफ फण्डले पनि यो उपलब्धिलाई ठूलो सफलता मान्दै संरक्षण प्रयास निरन्तर रहनुपर्ने आवश्यकता औंल्याएको छ।