काठमाडौँ । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का संयोजक एवं पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ श्रीलंकाको पाँचदिने राजनीतिक भ्रमण सम्पन्न गरी आइतबार स्वदेश फर्किएका छन्। जुलाई १५ मा श्रीलंका प्रस्थान गरेका उनले त्यहाँ आयोजित ‘ह्यान्ड्स अफ एसिया’ अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा प्रमुख वक्ताका रूपमा सम्बोधन गरेका थिए।भ्रमणका क्रममा प्रचण्डले श्रीलंकाको सत्तारुढ दल जनता विमुक्ति
सामग्रीको तालिका
दशैं
43
दशैं
दशैं (Dashain)
दशैं नेपालमा मनाइने सबैभन्दा ठूलो चाड हो, जसलाई "विजयादशमी" पनि भनिन्छ। यो चाड हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको लागि विशेष महत्त्व राख्छ। दशैं मुख्यतः असत्यमाथि सत्यको विजय, अधर्ममाथि धर्मको जीत, र शक्ति, आस्था, र परिवारप्रतिको सम्मान को रूपमा मनाइन्छ।
दशैं विशेष गरी दुर्गा देवी को पूजा-अर्चनासँग जोडिएको छ। यो चाड १५ दिनसम्म मनाइन्छ र यसको प्रत्येक दिनले भिन्नै धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व बोकेको हुन्छ।
दशैंका प्रमुख विशेषताहरू
दुर्गा देवीको पूजा:
- दशैंमा दुर्गा देवीको नौ रूपहरू (नवरात्रि) को पूजा गरिन्छ।
- देवीलाई शक्ति र विजयको प्रतीक मानिन्छ।
आशीर्वाद र टीका:
- विजयादशमीको दिन, मान्यजनहरूबाट टीका, जमरा, र आशीर्वाद ग्रहण गरिन्छ।
- टीका र जमरा देवी दुर्गाको कृपा र शुभकामनाको प्रतीक हुन्।
घटस्थापना:
- दशैंको पहिलो दिन घटस्थापना गरिन्छ।
- घरमा वा पूजा स्थलमा कलश स्थापना गरिन्छ र जमरा उम्राउन थालिन्छ।
पिङ (Swing) खेल्ने परम्परा:
- दशैंको समय पिङ हाल्ने र खेल्ने परम्परा छ।
- यो गाउँ–शहरका सबै उमेरका मानिसहरूको रमाइलोको प्रमुख हिस्सा हो।
नवमी (महानवमी):
- नवमीको दिन बलि दिने परम्परा छ, विशेष गरी भेडा, हाँस, बाख्रा, र कुखुरा देवीलाई चढाइन्छ।
- यो दिन देवी दुर्गालाई शक्ति प्रदान गर्ने दिन मानिन्छ।
परिवार र पुनर्मिलन:
- दशैं परिवारको मिलन र एकताको चाड हो।
- मानिसहरू टाढाबाट आफ्ना परिवार र आफन्तसँग भेट्न घर फर्किन्छन्।
नयाँ लुगा र मीठो परिकार:
- दशैंमा नयाँ कपडा लगाउने र विशेष परिकार खाने चलन छ।
- खसीको मासु, सेलरोटी, र अन्य परिकारहरूको विशेष महत्त्व छ।
दशैंका प्रमुख दिनहरू
घटस्थापना (पहिलो दिन):
- घटस्थापनाको दिनमा दुर्गा देवीलाई आवाहन गरिन्छ।
- कलश स्थापना गरिन्छ र जमरा उमार्न सुरु गरिन्छ।
फूलपाती (सातौं दिन):
- फूलपातीको दिन देवीको प्रतीक फूलहरूलाई घरमा ल्याइन्छ।
- यो दिन विशेष रूपमा धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व राख्छ।
महाअष्टमी (आठौं दिन):
- महाअष्टमीको दिन दुर्गा देवीको विशेष पूजा गरिन्छ।
- यो दिन बलि दिन र दुर्गा सप्तशती पाठ गर्ने प्रचलन छ।
महानवमी (नवौं दिन):
- नवमीको दिन पूजा गृहहरूमा बलि दिइन्छ।
- यो दिन शक्तिका देवी दुर्गालाई विशेष रूपमा स्मरण गरिन्छ।
विजयादशमी (दशौं दिन):
- विजयादशमीको दिन मान्यजनहरूले टीका, जमरा, र आशीर्वाद दिन्छन्।
- यो दिनलाई रामले रावणलाई पराजित गरेको विजयको प्रतीकका रूपमा पनि हेर्ने गरिन्छ।
कोजाग्रत पूर्णिमा (पन्ध्रौं दिन):
- दशैंको अन्तिम दिन, कोजाग्रत पूर्णिमा, देवी लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ।
दशैंको धार्मिक महत्त्व
रामायणसँग सम्बन्धित कथा:
- दशैंलाई रामले रावणलाई हराएर विजय प्राप्त गरेको दिनसँग जोडिन्छ।
- रामले दुर्गा देवीको पूजा गरेर शक्ति प्राप्त गरे।
महिषासुरको वध:
- दुर्गा देवीले महिषासुर नामक राक्षसलाई पराजित गरेको विजयको प्रतीक पनि दशैं हो।
शक्ति उपासना:
- यो चाड शक्ति, धैर्य, र आस्थाको प्रतीक हो।
दशैंको सांस्कृतिक महत्त्व
पुनर्मिलन:
- दशैंले परिवारका सदस्य र आफन्तलाई लामो समयपछि भेटघाट गर्ने अवसर प्रदान गर्छ।
उत्सव र मनोरञ्जन:
- पिङ खेल्ने, नयाँ लुगा लगाउने, र मिठाईहरू खाने उत्साह दशैंसँग सम्बन्धित छ।
सांस्कृतिक विविधता:
- नेपालका विभिन्न क्षेत्र र समुदायहरूले दशैंलाई आ-आफ्नो तरिकाले मनाउँछन्।
दशैंका परम्परागत गतिविधिहरू
पिङ खेल्ने:
- परम्परागत बाँस र डोरीबाट बनाइएका पिङ दशैंको विशेषता हुन्।
दशैं बजार:
- दशैंको समयमा नयाँ लुगा, मांस, र अन्य सामग्री किन्न बजारमा चहलपहल हुन्छ।
खेलकुद:
- गाउँ-शहरमा दशैंका विभिन्न खेलकुद र प्रतियोगिता आयोजित गरिन्छ।
दशैंका चुनौतीहरू
अत्यधिक खर्च:
- दशैंको समयमा अत्यधिक खर्च हुने प्रवृत्ति देखिन्छ।
सामाजिक असमानता:
- गरिब र धनी वर्गबीच दशैं मनाउने तरिकामा ठूलो भिन्नता हुन्छ।
पशुबलिको विवाद:
- दशैंमा बलि दिने परम्परा अहिले विवादास्पद बन्दै गएको छ।
दशैंको आधुनिक प्रभाव
पर्यटन:
- दशैंको समयमा पर्यटकहरू नेपाली संस्कृति अनुभव गर्न नेपाल आउँछन्।
विश्वव्यापी नेपाली समुदाय:
- विदेशमा रहेका नेपालीहरूले पनि दशैं आफ्ना परिवारसँग अनलाइन वा साना समारोहमार्फत मनाउँछन्।
सरल जीवनशैली:
- पछिल्ला पुस्ताले परम्परागत दशैंलाई सरल र कम खर्चिलो बनाउने प्रयास गरिरहेका छन्।
निष्कर्ष
दशैं केवल धार्मिक चाड मात्र नभई नेपाली समाजको सांस्कृतिक, पारिवारिक, र सामाजिक सम्बन्ध सुदृढ गर्ने चाड हो। यो चाडले सत्य र धर्मको विजय, शक्तिको सम्मान, र परिवारको माया झल्काउँछ।
दशैं नेपाली समाजको एक महत्वपूर्ण हिस्सा हो, जसले परम्परा र आधुनिकताबीच सन्तुलन कायम राख्दै नयाँ पुस्तामा आफ्नो महत्त्व निरन्तर कायम राख्नेछ।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
