काठमाडौँ
चोरी गरी संयुक्त राज्य अमेरिकासम्म पुर्याइएको एक ऐतिहासिक प्रस्तर बुद्ध मूर्ति पुनः नेपाल ल्याई आफ्नो मूल स्थानमै पुनःस्थापित गरिएको छ। काठमाडौँ महानगरपालिका वडा नं. २३ जोरगणेशस्थित न्हुछे बहा (बज्रधातु विहार) बाट हराएको उक्त मूर्ति विभिन्न कानुनी तथा कूटनीतिक प्रक्रियामार्फत फिर्ता ल्याएर अन्ततः आफ्नै आसनमा राखिएको हो।
पुरातत्त्व विभाग र सम्पदा अभियन्ताहरूको सक्रिय पहलमा मूर्ति संयुक्त राज्य अमेरिकाको न्यूयोर्कस्थित टिबेट हाउस कलेक्सनबाट वि.सं. २०७८ फागुन १८ गते नेपाल फिर्ता ल्याइएको थियो। त्यसपछि मूर्तिलाई संरक्षणका लागि राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनीमा राखिएको थियो।
वैशाख १७ गते काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोल, वडा नं. २३ का अध्यक्ष मचाराजा महर्जन, पुरातत्त्व विभागका प्रतिनिधि, गुठीयार तथा सम्पदा अभियन्ताहरूको उपस्थितिमा मूर्ति औपचारिक रूपमा सम्बन्धित गुठियारलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो। प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनअनुसार कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी मूर्तिको संरक्षण जिम्मेवारी गुठीयारलाई दिइएको हो।
त्यसपछि मूर्तिलाई हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा राखी बुद्ध जयन्तीको अवसर पारेर वैशाख १८ गते बाजागाजासहित शोभायात्राका बीच न्हुछे बहा विहारमा पुनःस्थापित गरिएको थियो। स्थानीय समुदाय, जनप्रतिनिधि तथा सम्पदा अभियन्ताहरूको उत्साहपूर्ण सहभागितामा मूर्ति आफ्नै मूल आसनमा फर्काइएको हो।
यस अवसरमा कार्यवाहक प्रमुख डङ्गोलले सम्पदाहरू केवल ऐतिहासिक वस्तु नभई समुदायको जीवन र सांस्कृतिक पहिचानसँग गहिरो रूपमा जोडिएको बताइन्। वडा अध्यक्ष महर्जनले मूर्ति पुनःस्थापनाले वडाको सांस्कृतिक पहिचान थप सुदृढ बनाएको उल्लेख गरे। पुरातत्त्व विभाग र अभियन्ताहरूले विदेश लगिएका सम्पदाहरू फिर्ता ल्याउने अभियान अझ सशक्त बन्दै गएको बताएका छन्।
यो घटना काठमाडौँ महानगरभित्र चोरी भएका सम्पदाहरू पुनःस्थापना गरिएको तेस्रो उदाहरण हो। यसअघि कुमारी घरको तोरण तथा गःगुठि सूर्यमुखी महादेव मन्दिर परिसरको महागौरी/पार्वती मूर्ति पनि मूल स्थानमै पुनःस्थापित भइसकेका छन्।