काठमाडौँ
नेपालमा पछिल्ला दिनमा देखिएको ‘जेनजी आन्दोलन’ पछाडि बहुआयामिक कारणहरू रहेको एक विश्लेषणले देखाएको छ। अनिल कुमार गिरी र दिव्य राणाद्वारा प्रस्तुत विचारमा ऐतिहासिक, सामाजिक, आर्थिक तथा राजनीतिक असन्तुलनहरूले यस्तो आन्दोलनलाई प्रेरित गरेको उल्लेख गरिएको छ।
विश्लेषणमा नेपालमा राष्ट्रनिर्माणको प्रक्रिया अझै अपूर्ण रहेको, बहुजातीय र बहुसांस्कृतिक समाजमा समानता र समावेशिताको अभाव रहेको औंल्याइएको छ। विगतका राजनीतिक परिवर्तनहरूले संरचनात्मक असमानतालाई पूर्ण रूपमा सम्बोधन गर्न नसक्दा विभिन्न समुदायमा असन्तोष बढ्दै गएको निष्कर्ष निकालिएको छ।
त्यसैगरी कानुनप्रतिको कमजोर धारणा र कार्यान्वयनको कमी पनि आन्दोलनको प्रमुख कारणका रूपमा उल्लेख गरिएको छ। समाजमा कानुनलाई लचिलो र उल्लङ्घन गर्न मिल्ने रूपमा बुझ्ने प्रवृत्तिले सार्वजनिक अवज्ञा र आन्दोलनलाई सहज बनाएको विश्लेषणमा भनिएको छ।
राजनीतिक नेतृत्वको कमजोरी, आपसी अविश्वास र सत्ता संघर्षका कारण जनविश्वास घट्दै गएको पनि औंल्याइएको छ। नेताहरूले जनहितभन्दा व्यक्तिगत र दलगत स्वार्थलाई प्राथमिकता दिँदा असन्तोष झन् बढेको बताइएको छ।
विश्लेषणले विद्रोहको ऐतिहासिक परम्परा, सामाजिक असमानता, आर्थिक अवसरको अभाव र बढ्दो ईर्ष्याले पनि आन्दोलनलाई उक्साउने भूमिका खेलेको जनाएको छ। साथै, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका श्रमिकहरूको अनुभव, शिक्षा प्रणालीको कमजोरी र अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भबारे अपूर्ण ज्ञानले पनि जनचेतनामा असन्तुलन ल्याएको उल्लेख गरिएको छ।
बौद्धिक वर्गको भूमिका केवल आलोचनामा सीमित हुँदा समाधानमुखी पहल कमजोर बनेको र यसले संस्थागत विश्वास घटाएको विश्लेषणमा भनिएको छ। त्यस्तै, कानुनको कमजोर कार्यान्वयन, ढिलो न्याय प्रक्रिया र भ्रष्टाचारले राज्यप्रतिको विश्वास कमजोर बनाएको निष्कर्ष निकालिएको छ।
विश्लेषणले भविष्यमा यस्ता आन्दोलन न्यूनीकरण गर्न समावेशी नीति, प्रभावकारी कानुन कार्यान्वयन, आर्थिक सुधार र नागरिक शिक्षामा जोड दिन आवश्यक रहेको सुझाव दिएको छ।