काठमाडौँउज्यालो नेपाल पार्टीका तर्फबाट काठमाडौं क्षेत्र नम्बर ८ बाट उम्मेदवार बनेका राजन खड्गीले आफूले घरदैलो अभियानका क्रममा जनताहरुबाट अत्यन्तै सकारात्मक प्रतिक्रिया पाइरहेको बताएका छन् ।मतदाताहरू परिवर्तनको पक्षमा उभिएका कारण नयाँ पुस्तालाई भोट दिने पक्षमा रहेको उनले दाबी गरे । नेपाल न्यूज बैंकसँगको विशेष संवादमा खड्गीले पार्टी अध्यक्ष कुलमान घिसिङप्रति जनताको
विश्वभरका नेपाली समूदायलाई जोड्ने माध्यम राष्ट्रिय पोशाक तथा टोपी हो : राजानन्द माण्डव्य
सजिलो पत्रिका
२०८२ पुस १७, बिहिबार १४:३९
15
- जनवरी १ मा मनाइने राष्ट्रिय पोशाक दिवस नेपाली पहिचान, भाषा, संस्कृति र पोशाक जोगाउने जागरण अभियान हो, जसको उद्देश्य दौरा–सुरुवाल र टोपीलाई विश्वमा नेपालको साझा औपचारिक पोशाकका रूपमा स्थापित गर्नु हो।
- राष्ट्रिय पोशाकले सबै जातजातिका पोशाक विस्थापित गर्ने नभई विविधताभित्र साझा आधार र एकताको प्रतीकका रूपमा काम गर्ने माण्डव्यको तर्क छ।
- पोशाकलाई राजनीतिक रूपमा विभाजनको औजार बनाउनु गलत भएको भन्दै उनले नयाँ पुस्तालाई भाषा, संस्कृति र पोशाकसँग जोडिराख्नु आजको मुख्य चुनौती भएको बताए।
समाचार सारांशGenerated using AI.
काठमाडौँ
अंग्रेजी नयाँ वर्षको दिन अर्थात् जनवरी १ मा ‘राष्ट्रिय पोशाक दिवस’ मनाउन थालिएपछि यसको आवश्यकता र औचित्यमाथि प्रश्न उठिरहेका छन् । तर यस अभियानका अभियन्ता तथा राष्ट्रिय धरोहर संरक्षण प्रतिष्ठान नेपालका संस्थापक अध्यक्ष राजानन्द माण्डव्यले यो दिवस कुनै औपचारिक बिदा वा केवल दिवसकै रूपमा मनाउन थालिएको नभई, नेपाली पहिचान, भाषा, संस्कृति र पोशाक जोगाउने जागरण अभियानको हिस्सा भएको स्पष्ट पारेका छन् ।
नेपाल न्यूज बैंकसँगको कुराकानीमा उनले राष्ट्रिय पोशाक दिवस मनाउनुको मुख्य उद्देश्य नेपाललाई चिनाउने साझा औपचारिक पोशाकलाई विश्वभर स्थापित गर्नु भएको बताए ।
‘जसरी नेपाललाई सगरमाथा (माउन्ट एभरेस्ट)को देश र बुद्धको जन्मभूमि भनेर चिनिन्छ, त्यसैगरी नेपालीलाई चिनाउँदा दौरा–सुरुवाल र टोपी हाम्रो साझा पहिचान बनोस् भन्ने चाहना हो,’ उनले भने ।
दौरा–सुरुवाल र टोपी विश्वमै नेपालमा मात्र प्रयोग हुने विशिष्ट पोशाक भएको र संयुक्त राष्ट्रसंघसम्म नेपालले यसको प्रतिनिधित्व गरिरहेको उनले उल्लेख गरे । माण्डव्यका अनुसार नेपाली नयाँ वर्ष त बैशाख १ गते भव्य रूपमा मनाइँदै आएको छ र विक्रम संवत् मनाउने विश्वको एकमात्र देश नेपाल हो । तर जनवरी १ लाई राष्ट्रिय पोशाक दिवसका रूपमा रोज्नुको कारण विश्वभर छरिएर बसेका नेपाली समुदायसँग जोडिएको छ ।
‘जनवरी १ मा संसारभर सार्वजनिक बिदा हुन्छ । विदेशमा रहेका नेपालीहरू यही दिन नयाँ वर्ष मनाउँछन् । यही कारण संसारका कुना–कुनामा रहेका नेपालीलाई आफ्नो पोशाक, भाषा र संस्कृतिसँग जोडिराख्न यो दिन रोजिएको हो,’ उनले बताए ।
उनले विदेशमा बसोबास गरिरहेका नेपालीहरूको तेस्रो पुस्तासम्म पुग्दा भाषा, संस्कृति र परम्परा हराउने जोखिम औँल्याए । ‘पहिलो र दोस्रो पुस्ताले निरन्तरता नदिए तेस्रो पुस्तामा भाषा र संस्कार हराउँछ । त्यसैले विदेशमा रहेका नेपालीले कम्तीमा एक दिन भए पनि आफ्नो राष्ट्रिय पोशाक लगाएर नेपालीपन सम्झिऊन् भन्ने उद्देश्य हो,’ माडव्यले भने ।
उनका अनुसार राष्ट्रिय पोशाक दिवस केवल दौरा–सुरुवाल र टोपीमा सीमित छैन् । ‘नेपाल बहुजातीय, बहुसांस्कृतिक देश हो । गुरुङ, मगर, राई, लिम्बू, मधेसी समुदायदेखि पहाड र हिमालका सबै जातजातिका पोशाक नेपाली पोशाक हुन्,’ उनले स्पष्ट पारे । तर ती सबैमध्ये नेपाललाई औपचारिक रूपमा विश्वमा चिनाउने साझा पोशाकका रूपमा दौरा–सुरुवाल र टोपीलाई स्थापित गर्नुपर्ने उनको धारणा छ ।
माण्डव्यले पछिल्लो समय पोशाकलाई लिएर भइरहेको विवादप्रति पनि असन्तुष्टि जनाएका छन् । विशेषगरी मधेसमा ‘धोती दिवस’ मनाइँदै आएको सन्दर्भमा उनले धोती र टोपीलाई एक–अर्काविरुद्ध उभ्याउनु गलत भएको बताए । धोती मधेसको मात्र नभइ, हाम्रो वैदिक सनातनी साझा पोशाक भएको उनको जिकीर छ । जन्मदेखि मृत्युसम्मका संस्कारमा धोतीको महत्व भएको कुरा स्मरण गर्दै उनले धोतीलाई हेयको दृष्टिले हेर्नु जघन्य अपराध भएको बताए ।
उनले मधेस केन्द्रित नेताहरूलाई आग्रह गर्दै भने, ‘धोती दिवस मनाउनुस, मिति तोक्नुस, नेपाली नयाँ वर्षमा मनाउनुस, हामी धोती लगाएर सहभागी हुन्छौँ । तर कृपया धोती र टोपीको लडाइँ नदेखाउनुस्’ राजनीतिक उद्देश्यका लागि पोशाकलाई प्रयोग गरेर विखण्डन सिर्जना गर्न नहुनेमा उनको जोड छ ।
त्यस्तै, पहाडी क्षेत्रमा पनि टोपी दिवसलाई केवल फेसन र सामाजिक सञ्जालमा ‘लाइक’ र ‘भ्यु’ बटुल्ने माध्यम बनाइएको भन्दै उनले त्यसको आलोचना गरेका छन् । जिन्सको पाइन्ट लगाएर माथि टोपी मात्रै लगाउनु पोशाक संरक्षण होइन् । गुन्यू–चोली, चौबन्दी चोली, सिरबन्दी जस्ता महिलाका परम्परागत पोशाक हराउँदै गएको भन्दै उनले त्यसप्रति चिन्ता समेत व्यक्त गरेका छन् ।
उनले राजनीतिज्ञहरूको पहिरनमा आएको परिवर्तनलाई सकारात्मक संकेतका रूपमा समेत व्याख्या गरे । ‘पहिले जिन्स लगाएर आफूलाई क्रान्तिकारी ठान्ने प्रवृत्ति थियो । अहिले शीर्ष नेताहरू पनि दौरा–सुरुवाल लगाएर औपचारिक कार्यक्रममा देखिन थालेका छन । यसलेराष्ट्रिय पोशाकको गम्भीरता देखाउँछ,’ माडव्यले भने ।
देशलाई प्रतिनिधित्व गर्ने एउटा पोशाक चाहिन्छ ।
नेपाल जातीय, भाषिक र सांस्कृतिक विविधताले भरिएको मुलुक हो । हरेक जातजातिका आफ्नै मौलिक पोशाक, पहिचान र परम्परा छन् । नेवार समुदायको हाकू पटासी, गुरुङ, मगर, राई, लिम्बू, थारु, मधेसी समुदायका आ–आफ्ना पोशाकहरूले नेपालको सांस्कृतिक सुन्दरता झल्काउँछन् ।
यस्ता विविधताबीच ‘दौरा–सुरुवाल र गुन्यू–चोलीलाई नै राष्ट्रिय पोशाक मान्नुपर्छ’ भन्ने बहस उठ्नु स्वाभाविक भएपनि, यसको मर्म एकता र साझा पहिचानसँग जोडिएको माण्डव्यको तर्क छ । माण्डव्यका अनुसार राष्ट्रिय पोशाक भन्नाले सबै जातजातिको पोशाकलाई विस्थापित गर्ने उद्देश्य होइन् । ‘हामी सबैका पोशाक हाम्रो गर्व हुन् । तर ती सबै नेपाली पोशाक मध्ये नेपाललाई औपचारिक रूपमा प्रतिनिधित्व गर्ने एउटा साझा पोशाक चाहिन्छ,’उनी भन्छन् । उनका अनुसार नेपालका १४० भन्दा बढी जातजातिमध्ये करिब ७० प्रतिशतभन्दा बढी समुदायका पुरुषहरूको परम्परागत पोशाकको मूल आधार दौरा नै रहेको छ ।
फरक भूगोल र समुदायअनुसार कसैले पटुकी बाँध्छन, कसैले इस्टकोट, कसैले कछाड प्रयोग गर्छन, तर माथिल्लो पोशाकको संरचना प्रायः दौरा नै भएको उनको दाबी छ । महिलाको हकमा भने गुन्यू–चोली लगभग सबै जातजातिमा आधारभूत परम्परागत पोशाकका रूपमा रहेको माण्डव्यको भनाइ छ ।
‘डिजाइन फरक हुन सक्छ, हाकू पटासी जस्ता भिन्नता देखिन्छन् तर मूल संरचना गुन्यू–चोली नै हो,’ उनी भन्छन् । यस आधारमा राष्ट्रिय पोशाकको अवधारणा विविधतालाई नकार्ने नभई साझा आधार खोज्ने प्रयास भएको उनी स्पष्ट पार्छन् ।
राष्ट्रिय पोशाक सरलता र राष्ट्रियताको प्रतीक हो
मधेसमा गर्मीका कारण दौरा–सुरुवाल लगाउन गाह्रो हुने तर्कलाई माण्डव्यले आंशिक रूपमा मात्रै स्वीकार गरेका छन् । ‘गर्मीमा असहज हुन्छ, म आफैंले अनुभव गरेको छु,’ उनी भन्छन्, ‘तर जाडोमा मधेसमा पनि कोट लगाइन्छ । अहिले त सितलहरमा सबैले कोट लगाइरहेका छन् ।’ उनका अनुसार राष्ट्रिय पोशाक सरलता र राष्ट्रियताको प्रतीक हो, जुन आवश्यकता अनुसार प्रयोग गर्न सकिने पहिरन हो ।
राष्ट्रिय पोशाकको विषयमा विभाजन सिर्जना गरिएकोप्रति माण्डव्य असन्तुष्ट छन् । ‘हामीलाई टुक्रा–टुक्रा पारियो, आफ्नै संस्कृति बिर्सिएर दौरा–सुरुवालको विरोध गर्ने प्रवृत्ति देखियो,’ उनी भन्छन् । दलित समुदायको उदाहरण दिँदै उनले प्रश्न गर्छन, ‘दलित समुदायका लागि अलग्गै पोशाक, भाषा वा संस्कार छैन् । उनीहरूको परम्परागत पोशाक पनि दौरा–सुरुवाल नै हो ।’ यस आधारमा दौरा–सुरुवाललाई कुनै एक वर्ग वा समुदायको पोशाक मात्र ठान्नु गलत भएको उनको निष्कर्ष छ ।
माण्डव्यले पूर्व राष्ट्रपति रामवरण यादवको उदाहरण पनि स्मरण गर्छन् ।
‘रामवरण यादवले दौरा–सुरुवाल लगाएर माथि गम्छा राख्नुभयो । त्यसको अर्थ स्पष्ट थियो दौरा–सुरुवाल साझा पोशाक हो र गम्छा मधेसप्रति सम्मान हो,’ उनी भन्छन् । उनका अनुसार चाहना भए एकता सम्भव छ, तर राजनीति र स्वार्थका कारण विभाजन बढाइएको छ ।
इतिहासतर्फ फर्कँदै माण्डव्यले पञ्चायतकालको स्मरण पनि गरे । उनका अनुसार त्यो समयमा दौरा–सुरुवाललाई राजासँग मात्र जोडेर आम जनतालाई लगाउन नदिने प्रवृत्ति थियो । ‘राजा स्वयं लिबरल थिए, तर वरिपरिका पञ्चेहरूले आम मानिसलाई दौरा–सुरुवाल लगाउन पनि अनुमति माग्नुपर्ने अवस्था सिर्जना गरे,’ उनी भन्छन् । यही कारणले दौरा–सुरुवालप्रति नकारात्मक मनोविज्ञान विकसित भएको उनको विश्लेषण छ । अहिले भने त्यो मानसिकता क्रमशः परिवर्तन हुँदै गएको उनी बताउँछन् ।
राष्ट्रिय पोशाक सम्बन्धी सोच सकारात्मक हुँदै गएको छ
राष्ट्रिय पोशाक अभियान सुरु भएपछि समाजबाट आउने प्रतिक्रिया सकारात्मक रहेको माडव्यको दाबी छ । सुरुमा कम्युनिष्ट विचारधारामा हुर्किएका धेरैले पोशाक, भाषा र संस्कृतिलाई गौण ठान्ने गरेको भए पनि अहिले सोच बदलिएको उनी बताउँछन् । ‘पहिले दौरा–सुरुवाललाई राजावादी वा पञ्चेहरूको पोशाक भन्ने बुझाइ थियो । अहिले सबैले त्यो गलत रहेछ भन्ने महसुस गरेका छन्,’ उनी भन्छन् ।
राज्यको भूमिकाबारे बोल्दै माण्डव्यले अभियानपछि औपचारिक पोशाकसम्बन्धी व्यवस्था राजपत्रमा उल्लेख भएको स्मरण गराए । ‘सपथ ग्रहण, औपचारिक कार्यक्रममा दौरा–सुरुवाल प्रयोग गर्न परिपत्र जारी भयो,’ उनी भन्छन् ।
संविधानमै लेख्न कठिन भएपनि राज्यस्तरबाट औपचारिक पोशाकको मान्यता स्थापित भएको उनको भनाइ छ । वर्तमान राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, सभामुख, राष्ट्रियसभा अध्यक्षलगायत नेतृत्व तहका व्यक्तिहरू औपचारिक कार्यक्रममा दौरा–सुरुवालमै देखिनु यसको प्रमाण भएको उनी बताउँछन् ।
यद्यपि, माडव्यको चिन्ता नेतृत्वभन्दा बढी नयाँ पुस्तातर्फ केन्द्रित छ । ‘हामीलाई कुनै मन्त्रीले दौरा–सुरुवाल लगायो कि लगाएन भन्ने चिन्ता छैन,’ उनी भन्छन,‘हाम्रो चिन्ता विद्यालय जाने बालबालिका र अल्फा पुस्ता हाम्रो भाषा, संस्कृति र पोशाकसँग जोडिन्छ कि जोडिँदैन भन्ने हो ।’ उनका अनुसार संस्कृति बचाउने जिम्मेवारी अब नयाँ पुस्तामै निर्भर छ ।
यस वर्षको राष्ट्रिय पोशाक दिवसको तयारीबारे पनि माण्डव्यले जानकारी दिए । यस वर्ष झण्डाका पुनर्भाषाकार वरिष्ठ इन्जिनियर शंकरनाथ, अन्तर्राष्ट्रिय टोपी अभियान चलाएका शंकर भण्डारी तथा संयुक्त राष्ट्रसंघदेखि सगरमाथासम्म झण्डा बोकेर साइकल यात्रा गर्ने पुष्कर शाहलाई सम्मान गर्ने तयारी रहेको उनले जानकारी दिए । ‘हामी कार्यक्रम बन्द कोठामा होइन, सडकमा गर्छौं, ताकि जनस्तरमा जागरण होस्,’ माण्डव्य भन्छन् ।
‘विविधतामै हाम्रो सुन्दरता छ, तर साझा पहिचानले मात्र हामीलाई एक बनाउँछ,’ उनी भन्छन् । राष्ट्रिय पोशाक अभियानलाई विभाजन होइन, एकताको प्रतीकका रूपमा बुझ्नुपर्ने उनको आग्रह छ ।
यो समाचारमा
यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
कुल मतदान: 0
सम्बन्धित समाचार
ट्रेन्डिङ
आगामी इभेन्ट्सहरू
लोड भइरहेको छ...
Data is loading...
Loading brands...
Loading footer...
