काठमाडौँ
सुताइ सफल र स्वस्थ बनाउन नियमित दिनचर्या कायम गर्नु अत्यन्त आवश्यक मानिन्छ। दैनिक एकै समयमा सुत्ने र उठ्ने बानीले शरीरको सर्काडियन रिदम मिलाएर शरीरलाई स्वाभाविक रूपमा विश्रामको समय थाहा दिन मद्दत गर्दछ। त्यसमाथि, सुत्नुअघि ३०–६० मिनेट शान्त गतिविधिमा समय बिताउनु–जस्तै हल्का संगीत सुन्नु, पुस्तक पढ्नु वा न्यानो पानीले नुहाउनु–मस्तिष्कलाई आरामको संकेत दिन प्रभावकारी हुन्छ। यदि २० मिनेटसम्म निद्रा नभए उठेर पुन: निद्रा लागेपछि मात्र ओछ्यानमा फर्किनु सुझाइन्छ।
उत्तम निद्राका लागि वातावरण पनि समान रूपमा महत्वपूर्ण हुन्छ। कोठा चिसो, शान्त र अँध्यारो राख्नुका साथै ब्ल्याकआउट पर्दा, इयरप्लग वा सेतो आवाज उत्पादन गर्ने उपकरणले अरू आवाजबाट ध्यान हटाउन मद्दत गर्छ। ओछ्यानलाई केवल सुत्ने स्थानको रूपमा सीमित राख्दा दिमागले त्यही संकेत पाउँछ। आरामदायी म्याट्रेस र तकियाले शारीरिक सहजता दिई रातभरि गुणस्तरीय निद्रा सुनिश्चित गर्न सहयोग गर्छन्।
दैनिक बानीले पनि सुताइको गुणस्तरमा ठूलो असर पार्छ। नियमित व्यायामले तनाव कम गरेर राम्रो निद्रालाई प्रोत्साहन गर्छ, तर सुत्नुभन्दा केही घण्टा अगाडि कडा व्यायाम नगर्न सल्लाह दिइन्छ। त्यस्तै, कफी जस्ता क्याफिनयुक्त पेय पदार्थहरू बेलुका सेवन नगर्नु र मदिरा सिमित राख्नु आवश्यक हुन्छ, किनकि यीले निद्राको चक्रमा बाधा पुर्याउन सक्छन्। ठूला, भारी खानेकुरा सुत्नुअघि लिनु असहजता ल्याउन सक्छ, त्यसैले हल्का नास्ता उपयुक्त हुन्छ। साथै, मोबाइल, टिभी वा कम्प्युटरबाट निस्कने नीलो प्रकाशले मेलाटोनिन दबाउने भएकाले सुत्नुअघि यी उपकरणहरू बन्द गर्न सुझाइन्छ।
सुत्ने गुणस्तर सुधार्न दिनमा प्राकृतिक घामको उज्यालो कम्तीमा ३० मिनेट लिनु आवश्यक मानिन्छ। यसले शरीरको समय तालिका मिलाएर राति सहजै निद्रा लाग्न मद्दत गर्दछ। झपकी लिनै परे छोटो (३० मिनेटभन्दा कम) र दिउँसो चाँडै लिनु उत्तम हुन्छ, किनकि ढिलो वा लामो झपकीले रातको निद्रामा बाधा पुर्याउन सक्छ। यी सबै उपाय अपनाउँदा पनि निद्रामा लगातार समस्या आइरहेमा स्वास्थ्यकर्मी वा चिकित्सकसँग परामर्श लिनु उचित हुन्छ, किनकि निद्रा सम्बन्धी रोग जस्तै अनिद्रा वा स्लीप एप्नियाको सम्भावना हुन सक्छ।