काठमाडौँ
साधारण टाउको दुखाइका धेरै प्रकार घरमै उपचार गर्न सकिन्छ, तर केही अवस्थामा चिकित्सकको ध्यान आवश्यक हुन्छ। त्यसैले कुन प्रकारको टाउको दुखाइ हो भनेर बुझ्नु धेरै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। तनावजन्य टाउको दुखाइ सबैभन्दा सामान्य हो, जसलाई टाउको वरिपरि कसेको पट्टीझैँ महसुस हुन्छ। माइग्रेन भने एकतर्फी धड्कने किसिमको गम्भीर पीडा हो, जसले बान्ता, प्रकाश वा आवाजप्रति संवेदनशीलता ल्याउन सक्छ। क्लस्टर टाउको दुखाइ दुर्लभ तर अत्यन्त पीडादायी हुन्छ, प्रायः एक आँखामागाडि जलन वा छेड्ने जस्तै पीडा दिने गर्दछ।
साइनसको संक्रमण वा सूजनका कारण हुने टाउको दुखाइले निधार, कपालमुनि र आँखाको वरिपरि चापजस्तो पीडा दिन्छ। शरीरमा पानीको कमी भएका बेला डिहाइड्रेसनजन्य टाउको दुखाइ हुन सक्छ, जसमा हल्का तर व्यापक दुखाइसँगै थकान र हल्का चक्कर पनि महसुस हुन सक्छ। यी सबै प्रकारका टाउको दुखाइका आफ्नै कारणहरू हुन्छन्—जस्तै तनाव, गलत आहार, पानीको कमी, सूजन, निद्रा समस्या वा हर्मोनमा परिवर्तन।
घरमै टाउको दुखाइ कम गर्नका लागि केही तत्काल उपायहरू उपयोगी ठहरिन्छन्। माइग्रेनमा चिसो सेकाइ तथा तनावजन्य दुखाइमा गर्मी थेरापी प्रभावकारी हुन्छ। शान्त, अँध्यारो कोठामा आराम गर्दा विशेषगरी माइग्रेनमा राहत मिल्छ। प्रशस्त पानी पिउनु, समयमै खाना खानु, हल्का मसाज गर्नु, र टाउको तथा गर्दनको तनाव कम गर्ने अभ्यासले पनि मद्दत पुर्याउँछ। आवश्यक परेमा सामान्य पेनकिलर औषधि लिन सकिन्छ, तर अत्यधिक प्रयोगले उल्टै औषधि दुरुपयोग टाउको दुखाइ ल्याउन सक्छ।
टाउको दुखाइ नहोस् भनी अपनाउनुपर्ने बानीहरूमा पर्याप्त पानी पिउनु, राम्रो बस्ने/उभिने बानी, स्क्रिन प्रयोग गर्दा नियमित विश्राम, निश्चित समयमा सुत्नु–उठ्नु, तनाव कम गर्ने उपायहरू (ध्यान, योग, व्यायाम), र मदिरा तथा अत्यधिक कफीबाट टाढा रहनु पर्दछ। साथै, “हेडेक डाएरी” राखेर कुन कारणले टाउको दुखाइ बढ्छ भनेर पहिचान गर्नु समेत दीर्घकालीन व्यवस्थापनका लागि उपयोगी हुन्छ।
तर केही अवस्थाहरूमा तुरुन्त चिकित्सकको मद्दत आवश्यक पर्छ, अचानक अत्यन्त तेज टाउको दुखाइ, टाउकोमा चोटपछिको पीडा, उच्च ज्वरो, कडा घाँटी, छाला दाना, बर्बराहट, वा कुनै न्यूरोलोजिकल लक्षण (जस्तै हात–खुट्टा सुन्निनु, बोल्न गाह्रो, हिँड्न नसक्ने, दृष्टि धमिलो)। यस्तै, बारम्बार हुने, पैटर्न बदलिने, रातिमा उठाउने, वा सामान्य औषधिले ननरोकेका टाउको दुखाइका लागि पनि चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ।