काठमाडौँ
कतारको दोहा शहरमा नयाँ संग्रहालय ‘लौह वा कलम’ खुलेको छ, जुन भारतीय कला गुरु एमएफ हुसैनको जीवन र रचनात्मक योगदानलाई समर्पित छ। संग्रहालयको आधुनिक संरचना ग्रे-निलो रंगको छ र सूर्यको प्रकाशमा बदलिने टाइलहरूले भवनमा ज्यामितीय छायाहरू सिर्जना गर्छन्। भवन आफैं अग्रसरित भएर कथा सुनाउन आतुर भएको जस्तो देखिन्छ।
संग्रहालयमा हुसैनका १५० भन्दा बढी कृति राखिएका छन्, जसमा चित्रकला, मूर्तिकला, फिल्म, टेपेस्ट्री र फोटोहरू समावेश छन्। यहाँ हुसैनको जीवनका अन्तिम वर्षका चिन्तन र प्रेरणाहरूको झलक पाइन्छ। संग्रहालयको उद्देश्य दर्शकहरूलाई हुसैनले अनुभव गरेको संसारमा नजिकबाट प्रवेश गराउनु हो, जहाँ उनी सहज, रमाइलो र विचारशील तरिकाले आफ्नो कला प्रस्तुत गर्थे।
हुसैनका चित्रहरूमा प्रख्यात गतिशील घोडाहरू र जीवित रङ्गहरूको प्रयोग रहेका छन्। भारतीय र आधुनिक शैली मिश्रित उनका क्यानभासहरूले इतिहास र मिथकका दृश्यहरू प्रस्तुत गर्छन्। जीवनभर उनले धेरै विवादहरू भोगेका थिए, विशेष गरी हिन्दु देवीहरूको नग्न चित्रले धार्मिक कट्टरपंथीहरूको विरोध जन्माएको थियो, जसका कारण उनी आत्मनिर्वासनमा बसे।
संग्रहालयको डिजाइन हुसैनले २००८ मा बनाएको स्केचबाट प्रेरित छ। वास्तुकार मार्तन्द खोसला भन्छन्, “स्केच एक इरादा मात्र हो, त्यसलाई पूर्ण कार्यशील संग्रहालयमा रूपान्तरण गर्नु चुनौतीपूर्ण थियो।” भवनको जटिल संरचना दर्शकहरूलाई हुसैनको ब्रश स्ट्रोक अनुगमन गर्दै घुम्न र अन्वेषण गर्न प्रोत्साहित गर्छ।
संग्रहालयमा हुसैनको व्यक्तिगत वस्तुहरू, पुराना पासपोर्ट, मूर्तिकला र कम परिचित चित्रहरू पनि राखिएका छन्। विशेष गरी उनका घोडाहरू मुख्य आकर्षण हुन्। हुसैनको पछिल्ला वर्षमा इस्लामिक इतिहास र अरब संस्कृतिबाट प्रेरित भई बनाएका कृतिहरू पनि यहाँ प्रदर्शन छन्। उनले कतारमा बनाएका ३५ कृतिहरू संग्रहालयमा राखिएका छन्, र समयक्रममा अन्य कृतिहरू पनि प्रदर्शन हुनेछन्। यस संग्रहालयले हुसैनको भारतीय र अरब सांस्कृतिक योगदानहरूलाई नयाँ सन्दर्भमा पुनःपरिभाषित गर्दै उनको बहुआयामिक पहिचानलाई उजागर गरेको छ।