काठमाडौँ
नाइल नदी मानव जीवनका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण रही आएको छ । यसले जनजीवनका लागि पानी प्रदान गर्ने, कृषि उपज बढाउने उर्वर माटो दिने र ऐतिहासिक रूपमा प्राचीन सभ्यताहरूलाई जोड्ने यातायात मार्गको रूपमा ठूलो भूमिका खेलेको छ। यसको वार्षिक बाढीबाट आउने माटोले गहुँ, जौ जस्ता बाली उत्पादन सहज बनायो र पिरामिडजस्ता भव्य संरचना निर्माण गर्न आवश्यक स्रोत उपलब्ध गरायो।
इतिहासभरि नाइलले प्राचीन मिश्रेलीहरूको संस्कृति, धर्म, कला र दैनन्दिन जीवनलाई आकार दियो। मिश्रेलीहरूको पात्रोदेखि लिएर मृत्यु र परलोकसम्बन्धी विश्वाससम्म नदीले गहिरो प्रभाव पारेको थियो। नाइलको महत्व यति ठूलो थियो कि पछि ग्रीक र रोमी सभ्यताले पनि यसलाई देवी–देवताको रूपमा सम्मान गरे।
आधुनिक समयमा पनि नाइल करिब ११ देशका ३० करोडभन्दा बढी मानिसहरूको जीवनधारा बनेको छ। यो खानेपानी, कृषि, उद्योग, मत्स्यपालन र यातायातका लागि अत्यावश्यक स्रोत हो। कैरोजस्ता प्रमुख शहरहरू यसको किनारमा विकसित भएका छन्, र नदी आज पनि काम, यात्रा, मनोरञ्जन तथा जीविकोपार्जनको प्रमुख आधार बनेको छ।
तर नाइल गम्भीर चुनौतिहरूबाट मुक्त छैन। कृषि फोहोर, औद्योगिक फलफाल र फोहोर व्यवस्थापनको कमीका कारण प्रदूषण बढ्दै गएको छ। मानव गतिविधि, जलवायु परिवर्तन र समुद्री सतह वृद्धि–जस्ता कारणहरूले नदीको पारिस्थितिक सन्तुलनमा दबाब बढाइरहेको छ। साथै, नदीको पानी उचित र दिगो ढंगले बाँडफाँड गर्ने विषयमा नदी तटवर्ती देशहरूबीच भू–राजनीतिक र वातावरणीय चुनौतीहरू अझै कायम छन्।