काठमाडौँ
मानिसहरूले सहस्रौं वर्षदेखि सानो समूहमा भेला भएर भोजन गर्ने चलन छ। यसले केवल पेट भर्न मात्र होइन, सामाजिक सम्बन्ध बलियो बनाउने काम पनि गर्छ। खाना सँगै खानु हाम्रो प्रजाति मात्रै नभई, चिम्पान्जी र बोनोबोजस्ता नजिकका प्राइमेटहरूमा पनि देखिएको व्यवहार हो। तर, मानिसहरूले यसलाई मात्र खाने नभई, सँगै बस्नु र सामाजिक अन्तरक्रिया गर्नुमा अर्थ थपेका छन्।
पहिलो साझा भोजन सम्भवत: आगोको वरिपरि भएको थियो। मानिसहरूले खाना बनाउने र आगो बाल्ने प्रक्रिया गर्नका लागि समूहको सहकार्य आवश्यक पथ्र्यो। यसले सामाजिक बन्धन बढाउने अवसर प्रदान गर्थ्यो। अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका जीवविज्ञानी रोबिन डनबारका अनुसार, आगोको वरिपरि बसेर खाना खानेले मानिसलाई थप सामाजिक समय र अन्तर्क्रियामा संलग्न बनाउँथ्यो।
साझा भोजनले खुशी र सामाजिक सन्तुष्टिसँग सम्बन्ध राख्छ। डनबारको २०१७ अध्ययनले देखाउँछ कि जो व्यक्तिहरू अरूसँग बढी खाना खान्छन्, उनीहरूको जीवन सन्तुष्टि र भरोसापूर्ण साथीहरूको संख्या बढी हुन्छ। खाना खाने क्रममा मस्तिष्कको इन्डोर्फिन प्रणाली सक्रिय हुन्छ, जसले सम्बन्धलाई बलियो बनाउँछ। सँगै खाना खानेले यो प्रभाव अझ बढाउँछ, जस्तै समूहमा दौडिँदा हुन्छ।
तर, साझा भोजन सधैं सकारात्मक हुँदैन। केही भोज वा पर्वहरू शक्ति प्रदर्शन र सामाजिक नियन्त्रणको माध्यम बन्न सक्छन्। परिवार वा साथीहरूसँगको नियमित भोजनले कहिलेकाहीँ विवाद र तनाव पनि ल्याउँछ। स्विडेनका वरिष्ठ नागरिकहरूमाथि गरिएको अनुसन्धानले देखाउँछ कि सबैले सधैं सँगै खान आवश्यक ठान्दैनन्; कहिलेकाहीँ एक्लै बस्न र पढ्न पाउँदा पनि सन्तुष्टि मिल्छ। यसले देखाउँछ कि साझा भोजनको अनुभव व्यक्तिको सामाजिक अवस्था र प्राथमिकतामा निर्भर गर्दछ।