काठमाडौँ
भारतको दिल्लीस्थित मौलाना आजाद मेडिकल कलेजका चिकित्सकहरूले गरेको नयाँ अध्ययनले शल्यक्रियाको समयमा संगीत सुनाइएमा बिरामीले कम मात्रामा औषधि आवश्यक पर्ने र छिटो, स्पष्ट तरिकाले ब्यूँझिने नतिजा देखाएको छ। सामान्य एनेस्थेसिया दिइएका बिरामीहरूलाई सर्जरीभरि फ्लुट वा पियानोको शान्त संगीत हेडफोनमार्फत सुनाइयो । उनीहरू बेहोस भए पनि दिमागको श्रवण प्रणाली सक्रिय रहेकाले संगीतले तनाव कम गर्न र शरीरको प्रतिक्रिया स्थिर राख्न मद्दत गरेको अनुसन्धानले पुष्टि गर्छ।
अध्ययनमा २० देखि ४५ वर्ष उमेरका ५६ बिरामीलाई दुई समूहमा बाँडियो — दुवैले समान औषधि पाए, तर एक समूहले मात्र संगीत सुने। संगीत सुनेका बिरामीहरूलाई प्रोपोफोल र फेन्टानिल जस्ता औषधिका कम मात्रा पर्याप्त रहे । यसले उनीहरूको रक्तचाप स्थिर राख्यो, तनाव-हर्मोन (कोर्टिसोल) कम गर्यो र ट्युब हाल्ने जस्ता सबैभन्दा तनावपूर्ण प्रक्रियामा पनि शरीरको प्रतिक्रिया हल्का रह्यो।
डाक्टरहरूका अनुसार शरीर शल्यक्रियाको बेला बेहोस रहे पनि आन्तरिक रूपमा धेरै तनाव सहन्छ—हृदयगति बढ्छ, रक्तचाप उच्च हुन्छ र हर्मोन बढ्छन्। आधुनिक औषधिले यी प्रतिक्रियालाई काबुमा राख्ने प्रयास गर्छन्, तर संगीतले औषधिको खपत घटाएर थप फाइदा दिएको देखिन्छ। दिमाग बेहोसी अवस्थामा पनि सकारात्मक ध्वनि–उत्तेजनालाई बुझ्ने क्षमतायुक्त रहन्छ, जसले शल्यक्रियापछि छिटो र स्पष्ट ब्यूँझिन मद्दत गर्छ।
चिकित्सकहरूले यसलाई शल्यक्रियालाई “मानवीय बनाउने” दिशामा भएको महत्त्वपूर्ण कदम मानिरहेका छन्। संगीत चिकित्सा पहिले नै मानसिक स्वास्थ्य, स्ट्रोक र पालेयटिभ केयरमा उपयोग हुँदै आएको छ। अब एनेस्थेसियाको जटिल क्षेत्रमा पनि यसको प्रभावकारी उपयोग देखिएपछि अस्पतालहरूले भविष्यमा संगीतलाई नियमित उपचार–प्रक्रियामा समावेश गर्न सक्ने सम्भावना बढेको छ।